Podoblasti?

Pravna tekovina EU u ovom poglavlju sastoji se od tri dijela – podoblasti:

Bezbjednost hrane obuhvata pravila o higijeni i prometu hrane, kontrole proizvoda i nusproizvoda životinjskog porijekla, označavanju i reklamiranju hrane, aditivima, kontaminentima, te hrani za životinje.

Veterinarska politika obuhvata kontrole na tržištu i pri uvozu, registraciju životinja, mjere protiv bolesti, trgovinu životinjama, kontrolu zabranjenih supstanci, dobrobit i zdravlje životinja.

Fitosanitarna politika pokriva pravila o zdravlju bilja, kontrolne mjere, zaštićene zone, biljne pasoše, promet zaštitnih proizvoda, kvalitet sjemena i sadnog materijala.

Takođe, ovo poglavlje obuhvata propise koji se odnose na genetski modifikovane organizme.

Kada je otvoreno poglavlje?

Pregovaračko poglavlje 12 – Bezbjednost hrane, veterinarstvo i fitosanitarni nadzor je otvoreno na Međuvladinoj konferenciji u Briselu održanoj 30. juna 2016. godine.

Početna mjerila?

Crna Gora je u okviru pregovaračkog poglavlja 12 imala tri početna mjerila i to:

1. Crna Gora treba da usvoji novi zakonski okvir u skladu sa pravnom tekovinom EU i zakonskim odredbama jasno odredi nadležnosti, pogotovo kontrolna tijela.
2. Crna Gora treba da predstavi sveobuhvatnu nacionalnu strategiju, uključujući i akcioni plan, koji će poslužiti kao osnova za prenošenje i primjenu pravne tekovine EU za oblast Bezbjednosti hrane, veterinu i fitosanitarnu politku, uključujući i planove za razvoj relevantnih administrativnih kapaciteta i procjenu potrebnih finansijskih sredstava. Posebnu pažnju treba posvetiti izradi detaljnog akcionog plana za kontrolu i iskorjenjivanje klasične svinjske kuge za domaće i divlje svinje, jednom kada vakcinisanje bude ukinuto.
3. Crna Gora treba da podnese Komisiji klasifikaciju svih objekata za hranu i objekata za rukovanje nusproizvodima životinjskog porijekla, na temelju pravne tekovine EU, koja će poslužiti kao temelj budućeg Nacionalnog programa za unapređenje objekata za hranu i nusproizvode životinjskog porijekla.

Usklađivanjem pravnog okvira u ovom poglavlju sa pravnom tekovinom EU, donošenjem Strategije Crne Gore za transpoziciju i implementaciju pravne tekovine Evropske unije za poglavlje 12 – Bezbjednost hrane, veterinarska i fitosanitarna politika s Opštim akcionim planom i Posebnim akcionim planom za suzbijanje i iskorjenjivanje klasične kuge svinja 10. septembra 2015, te donošenjem Odluke o sprovođenju postupka procjene usaglašenosti s EU zahtjevima (kategorizaciji) odobrenih objekata u poslovanju hranom i objekata za rukovanje nusproizvodima životinjskog porijekla 3. septembra 2014. godine, Crna Gora je ispunila početna mjerila.

Mjerila za zatvaranje?

U okviru pregovaračkog poglavlja 12, Crna Gora ima obavezu da ispuni sledeća završna mjerila:

1. Neophodno je da Crna Gora podnese Evropskoj komisiji odobreni nacionalni program za unapređenje objekata za proizvode životinjskog porijekla, uključujući objekte za nusproizvode životinjskog porijekla. Što se tiče sektora mlijeka, nacionalni program takođe treba uključivati strategiju za upotrebu neusaglašenog sirovog mlijeka
2. Neophodno je da Crna Gora pruži Komisiji garanciju za uspostavljanje sistema kompatibilnog sistema EU za službene kontrole živih životinja i proizvoda životinjskog porijekla, uključujući i njegovo finansiranje
3. Neophodno je da Crna Gora nastavi da uspostavlja i razvija, u skladu s pravnom tekovinom EU, relevantne administrativne strukture, posebno kada je riječ o kontroli bezbjednosti hrane, te nastavlja da jača svoje administrativne kapacitete i infrastrukturu. Crna Gora treba da pokaže da će imati neophodne administrativne kapacitete za pravilno sprovođenje i primjenu cjelokupne pravne tekovine obuhvaćene ovim poglavljem o pristupanju.

Crna Gora je u prethodnom periodu ostvarila značajan napredak u okviru pregovaračkog poglavlja 12 kako kroz ispunjavanje obaveza iz završnih mjerila, tako i kroz sveobuhvatno unapređenje zakonodavnog i institucionalnog okvira.

Posebno značajan rezultat predstavlja ključni zakonodavni iskorak ostvaren tokom 2026. godine, uspostavljanjem modernog pravnog okvira usklađenog sa pravilima Evropske unije. Usvojeni su novi Zakon o službenim kontrolama, Zakon o bezbjednosti hrane, Zakon o upravljanju nusproizvodima životinjskog porijekla, Zakon o zdravlju životinja, Zakon o zdravstvenoj zaštiti bilja i Zakon o sredstvima za zaštitu bilja, čime je stvorena pravna osnova za punu primjenu evropskih standarda u oblasti bezbjednosti hrane, veterinarstva i fitosanitarnog nadzora. Istovremeno je značajno unaprijeđen i podzakonski okvir u svim oblastima obuhvaćenim ovim poglavljem i nastvaljeno je kontinuirano usaglašavanje sa pravnom tekovinom EU.

Dodatno, u cilju ispunjenja prvog završnog mjerila, Crna Gora je 26. februara 2026. godine usvojila inovirani Nacionalni program za unapređenje objekata za proizvode životinjskog porijekla i objekata za nusproizvode životinjskog porijekla. Takođe, Vlada je 23. jula 2026. godine usvojila i tri uredbe kojima se uređuju mjere fleksibilnosti za male proizvođače i objekte sa malim obimom proizvodnje. U oblasti kvaliteta mlijeka, 23. jula 2026. godine usvojen je inovirani Nacionalni program za unapređenje kvaliteta sirovog mlijeka sa planom za postupanje sa neusaglašenim sirovim mlijekom, dok je Inovirani plan upravljanja nusproizvodima životinjskog porijekla koji nisu namijenjeni ishrani ljudi usvojen 2. aprila 2026. godine. Time je zaokružen okvir za dalje unapređenje objekata, kvaliteta sirovog mlijeka i sistema upravljanja nusproizvodima životinjskog porijekla.

U cilju ispunjenja drugog završnog mjerila, koje se odnosi na uspostavljanje sistema službenih kontrola usklađenog sa standardima Evropske unije, pored usvajanja krovnog Zakona o službenim kontrolama, Vlada je 23. jula 2026. godine usvojila Mapu puta za nacionalne referentne laboratorije. Dodatno je ojačan zakonodavni i operativni okvir u oblasti zdravlja i dobrobiti životinja i sprovođenja službenih kontrola, uključujući Zakon o zdravlju životinja, kao i prateće planove službenih kontrola i programe u ovoj oblasti.

U cilju ispunjenja trećeg završnog mjerila, Crna Gora je nastavila jačanje administrativnih, tehničkih i infrastrukturnih kapaciteta neophodnih za efikasnu primjenu pravne tekovine Evropske unije u ovoj oblasti. U tom smislu, usvojen je Akcioni plan za jačanje administrativnih kapaciteta Uprave za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove, čija je realizacija započeta tokom 2026. godine, kao i Mapa puta za izgradnju i unapređenje graničnih kontrolnih mjesta, kojom je planirana izgradnja šest graničnih kontrolnih mjesta u skladu sa standardima EU, a do dana pristupanja. Važan segment jačanja tehničkih kapaciteta predstavlja i Mapa puta za nacionalne referentne laboratorije, kojom je postavljen okvir za dalje unapređenje laboratorijskog sistema i obezbjeđivanje potrebnih kapaciteta za sprovođenje službenih kontrola.

Koja je korist za Crnu Goru od ovog poglavlja?

Pregovori u okviru ovog poglavlja donose značajne koristi za državu kandidata. Usklađivanjem sa evropskim standardima, država unapređuje kvalitet i bezbjednost hrane, što direktno utiče na zdravlje građana i podizanje povjerenja potrošača. Modernizacija veterinarskih i fitosanitarnih sistema omogućava efikasniju kontrolu bolesti životinja i zaštitu biljnog zdravlja, čime se smanjuju rizici od zaraza i štetočina. Time se otvara i pristup evropskom tržištu za domaće proizvode, uz poboljšanje konkurentnosti poljoprivrednog sektora. Puno članstvo u EU dodatno garantuje kontinuitet ovih standarda, omogućavajući stabilniji ekonomski razvoj, podsticaje kroz zajedničke politike i veću integraciju u evropske lance snabdijevanja.

Crna Gora će kao rezultat procesa prilagođavanja standardima EU, između ostalog, imati unapređene objekte za proizvodnju i preradu mesa, unapređen uzgoj životinja na farmama, bolje standarde dobrobiti životinja, kontrolisanu upotrebu pesticida u skladu sa standardima EU. Hrana koja se proizvodi u Crnoj Gori imaće slobodan put do evropskih potrošača, a domaćim potrošačima biće garantovani isti visoki standardi bezbednosti hrane koju trenutno imaju evropski potrošači.