Društvo mladih ekologa Nikšić (DMEN) već više od tri decenije predstavlja jedan od najdosljednijih glasova u borbi za očuvanje prirode. Tokom 32. godine kontinuiranog djelovanja fokus rada organizacije je jednako usmjeren kako na poboljšanju politika i programa iz oblasti ekologije i zaštite životne sredine tako i na poboljšanju opšteg stanja na terenu.
DMEN poslednjih godina pažljivo prati tok pregovora u okviru pregovaračkog Poglavlja 27, aktivno doprinoseći javnom dijalogu i procesu evropskih integracija. Dio je Koalicije 27, otvorene platforme nevladinih organizacija koja zajednički prati pregovarački proces, zagovara transparentnost i kvalitet javne debate, te na godišnjem nivou priprema „Izvještaj iz sjenke za Poglavlje 27“, kao afirmativni dokument za ubrzanje EU integracija u Poglavlju 27.
Društvo mladih ekologa Nikšić smatra da je Poglavlje 27 – zaštita životne sredine i klimatske promjene – jedno je od najtežih, najobimnijih i finansijski najzahtjevnijih poglavlja u procesu pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji. Iako formalno otvoreno 2018. godine, njegovo sprovođenje i dalje predstavlja veliki izazov za crnogorske institucije.
Efektivna primjena evropskih standarda zahtjeva snažne institucije, političku volju, značajna finansijska ulaganja, dugoročno strateško planiranje ali i aktivno učešće građana i civilnog društva.
Crna Gora je u proteklim godinama preduzela brojne korake ka usklađivanju s pravnom tekovinom EU kroz unapređenje zakonodavnog okvira, donošenje strateških dokumenata i planova implementacije. Međutim, realizacija planiranih obaveza ne odvija se željenom dinamikom, naročito u oblastima upravljanja otpadom, kvaliteta vazduha, zaštite prirode i odgovora na klimatske promjene.
Ključno je uspostaviti održiv sistem finansiranja i ojačati institucionalne i administrativne kapacitete kako bi se obaveze iz Poglavlja 27 ispunile u predviđenim rokovima.
Zbog izuzetne važnosti da javnost ima uvid u stvarni značaj Poglavlja 27 i napredak u EU integracijama Crne Gore, nastao je projekat „Poglavlje 27 – Ključ održive integracije Crne Gore na putu ka EU“ čiji je osnovni zadatak da lokalnim institucijama i nevladinim organizacijama približi proces pristupanja EU kroz efekte Poglavlja 27 na loklanim nivoima. Sprovodi se u pet opština Crne Gore (Crne Gore – Nikšić, Plužine, Šavnik, Žabljak i Pljevlja).
Kroz edukativne radionice, informativnu brošuru, medijsku i digitalnu kampanju, javne događaje i predavanja za srednjoškolce, projekat će građanima dati objašnjenja šta Poglavlje 27 konkretno znači za lokalne zajednice – od kvaliteta vazduha i vode, preko upravljanja otpadom, do novih razvojnih i finansijskih prilika. Poseban fokus stavljen je na jačanje saradnje između lokalnih uprava, civilnog sektora i građana, kako bi proces evropskih integracija bio transparentniji, razumljiviji i inkluzivniji.
„Sharing borders, growing closer”
Jedna od prvih aktivnosti projekta je bila obilježavanje Dana evropske saradnje kampanjom sa građanima na gradskom trgu u Nikšiću. Tokom direktne komunikacije građanima su prenijete poruke o važnosti teritorijane saradnje EU i zajedničkih inicijativa u kulturi, ekonomiji i životnoj sredini.
U tom kontekstu sa građanima je razgovarano o Poglavlju 27 i značaju zaštite životne sredine kao temeljnog elementa održivog razvoja, ali i kao svakodnevne vrijednosti koja direktno utiče na kvalitet života.
Kampanju su podržale loklane nevladine organizacije a učesnicima kampanje podijeljeni su platneni cegeri sa porukama koje promovišu evropsku saradnju i odgovoran odnos prema životnoj sredini, kao simbol podrške održivim navikama i smanjenju upotrebe plastike.
Uloga opština u procesu evropskih integracija kroz implementaciju standarda iz Poglavlja 27 je naslov informativne brošure, koja je štampana u sklopu projekta. Brošura na razumljiv i praktičan način obrađuje Poglavlje 27, sa posebnim fokusom na lokalni nivo.
Daje pregled ključnih podoblasti, jasno ukazujući na ulogu i odgovornosti jedinica lokalne samouprave u njihovoj primjeni. Kroz objašnjenje evropskih propisa i standarda, ukazuje se da svaka opština postaje nosilac održivog razvoja, te da se evropske politike najkonkretnije i najvidljivije ostvaruju upravo tamo gdje građani žive i rade.
Poseban dio brošure posvećen je koristima koje implementacija Poglavlja 27 donosi lokalnim zajednicama kroz: Priliku da kroz evropske standarde podignu kvalitet javnih usluga, Mogućnost da pristupe fondovima i partnerstvima EU, Odgovornost da građanima obezbijede čistiju, zdraviju i otporniju sredinu.
„Kako proces pristupanja EU donosi koristi lokalnim zajednicama?“
Iako su evropske integracije strateški cilj države, njihova implementacija se u velikoj mjeri dešava upravo na lokalnom nivou – kroz rad opština, javnih preduzeća, nevladinog sektora i angažovanih građana prožima sve aspekte života, od bezbjednosti, zaštite ljudskih prava do kvaliteta života i ekonomskih i ekoloških standarda.
Projekat je u Nikšiću 11. 12. 2025. godine okupio civilni sektor i predstavnike lokalnih uprava iz Nikšića, Plužina, Šavnika, Žabljaka i Pljevalja u sklopu radionice „Kako proces pristupanja EU donosi koristi lokalnim zajednicama?“
Na radionici su prezentovani aktuelni ekološki izazovi i Akcioni plan za ispunjavanje završnih mjerila u Poglavlju 27. Učesnici su upoznati sa suštinom Poglavlja 27, metodologijom EU, ulogom lokalnih uprava u metodologiji, fazama procesa pregovora, detaljima Akcionog plana za ispunjavanje završnih mjerila u Poglavlju 27 i sl. Posebno je istaknuta važnost osam završnih mjerila u Poglavlju 27.
Naglašeno je da se sadržaj Poglavlja 27 zasniva na pravnoj tekovini Evropske unije u oblasti zaštite životne sredine, koja je danas regulisana kroz više od 200 pravnih akata – direktiva, uredbi i odluka Savjeta i Evropskog parlamenta.
Istaknuto je i da je cilj Poglavlja 27 je usklađivanje nacionalnog zakonodavstva i prakse sa ovim aktima, ali i stvaranje administrativnih i institucionalnih kapaciteta za njihovu primjenu. To uključuje planiranje, nadzor, sprovođenje i izvještavanje, u skladu sa osnovnim principima Ugovora o funkcionisanju Evropske unije koji definišu da politika životne sredine EU počiva na:
principu predostrožnosti, principu prevencije, principu otklanjanja štete na njenom izvoru, principu „zagađivač plaća“.
Istaknuta je i važnost usvajanja strateških dokumenta na nacionalnom nivou kako bi se otovrio prostor za usvajanje podzakonskih akata na loklanim nivoima.
Jedan od fokusa projekta je rad sa mladima pa ćemo uskoro organizovati predavanja u pet srednjih škola u Nikšiću, Šavniku i Plužinama, kroz koja će se učenicima i učenicama na interaktivan i vizuelno prilagođen način objasniti kako EU i Poglavlje 27 utiču na njihov svakodnevni život i budućnost i koja je uloga mlađih generacija u EU integracijama.
Autor: Miodrag Karadzić, NVO Društvo mladih ekologa Nikšić
Ovaj tekst objavljen je u 17. broju časopisa Eurokaz.