Nakon dvogodišnjeg procesa pripreme aplikacije, Opština Nikšić je u oktobru ove godine osvojila titulu Evropske prestonice kulture za 2030 godinu – najvažniju evropsku titulu u oblasti kulture koju već 40 godina dodjeljuje Evropska komisija.
Žiri je tokom obrazloženja u Kući evropske istorije naglasio da se radilo o jednoj od najtežih odluka do sada. To je razumljivo, budući da je protiv-kandidat bio ukrajinski grad Lavov. Lavov je grad sa preko 750 000 stanovnika, smatra se kulturnom prestonicom Ukrajine, a poslednjih godina je u naročitom fokusu, pa je tako u 2025. godini nosio titulu Evropske prestonice mladih – značajno manjeg projekta ali projekta koji se često posmatra kao priprema za titulu Evorpske prestonice kulture.
Mi smo kao tim bez obzira na snažnu konkurenciju bili riješeni da damo sve od sebe. Trudili smo se da, bez obzira na to šta će biti krajnji rezultat, naš rad doprinese dugoročnom razvoju kulture u Nikšiću i pozicioniranju Nikšića na evropskoj kulturnoj mapi. Mislim da je taj stav bio presudan za pobjedu, jer nas je tjerao da mislimo o svakom detalju i ništa ne prepustimo slučaju. To nije bio samo stav tima koji je pripremao aplikaciju, već čitave Opštine Nikšić koja je angažovala sve svoje resurse i kapacitete da aplikacija bude iznesena na najbolji mogući način. To se ogledalo u neprestanoj podršci i direktnom angažmanu predsjednika opštine Marka Kovačevića, ali i u podršci svih odbornika Skupštine Opštine Nikšić koji su u septembru zajedno stali iza ove ideje i donijeli jednoglasnu skupštinsku odluku o podršci projektu u finalnoj fazi aplikacije.
Snažnu podršku inicijativi od samog početka pružila je i Ministarka kulture i medija Tamara Vujović. Ona je zajedno sa nama u Briselu učestvovala u prezentaciji i odbrani aplikacije, dodatno potvrđujući spremnost Vlade Crne Gore da stane iza projekta. Vlada je neposredno prije formalne predaje aplikacije izglasala i formalnu informaciju o podrški i finansiranju EPK projekta.
Zahvaljujući odlukama Vlade Crne Gore i Skupštine Opštine Nikšić organizacija koja implementira EPK projekat može da počne sa radom već početkom 2026. Naš plan je da ne gubimo dragocjeno vrijeme čekajući 2030. godinu, i da već sada kroz niz manjih programa i aktivnosti počnemo rad na razvoju publike, pozicioniranju Nikšića kao kulturnog centra i podizanju kapaciteta kulturnog sektora u cjelini – od institucija i NVO sektora do pojedinaca koji rade ili žele da rade kao profesionalci u kulturi – kao menadžeri, producenti, organizatori događaja, međunarodni promoteri i slično.
Ideja je da se tim za implementaciju projekta u narednim godinama proširi sa novim mladim i entuzijastičnim ljudima, ali i da se razviju ljudski resursi u partnerskim organizacijama koje će biti zadužene za realizaciju konkretnih projekata u 2030. Jedan od ključnih segmenata uključivanja građana biće volonterska platforma koja je otvorena za ljude različitih generacija, vještina i motivacija – od ljudi koji mogu pomoći u tehničkoj realizaciji, preko reportera, influensera na društvenim mrežama, do neformalnih promotera projekta u svakodnevnom kontekstu.
EPK projekat ima moć da transformiše grad i pomogne mu da pronađe novi identitet. Ovo je prilika da se Nikšić od centra teške industrije transformiše u centar kreativnih industrija koje se zasnivaju na principima inovacije, digitalizacije i održivosti. Grad će dobiti i novo lice u smislu kulturne infrastrukture. Prostori koji su dugo vremena bili simbol stagnacije Nikšića preobraziće se u savremene kulturne prostore. Najbolji primjer je Dom Revolucije, brutalističko zdanje čija izgradnja po zamisli arhitekte Marka Mušiča počinje 1978. godine, ali nakon deceniju staje, ostavljajući nedovršenu građevinu u samom centru grada na nemilost zubu vremena više od 40 godina.
Već u fazi kandidature Nikšić je demonstrirao da je ozbiljan u namjeri da konačno revitalizuje ovaj prostor, pa su tako u okviru kompleksa već završena dva velika projekta – nova zgrada Radio televizije Nikšić, i Dom Digitalne Revolucije koji služi kao dodatni prostor za rad IPC Tehnopolis.
Trenutno su u toku radovi na izgradnji ključnog prostora za implementaciju kulturnih događaja u 2030. godini – Multifunkcionalne sale koja će imati kapacitete da ugosti značajan broj ljudi za različite vrste događaja – koncerte, predstave, radionice i sl. Kruna rada na revitalizaciji Doma Revolucije biće izgradnja Centra digitalne umjetnosti i Galerije savremene umjetnosti, u samoj kupoli. Osim toga biće revitalizovani ključni prostori u gradu poput tvrđave Bedem, kulturno-istorijske cjeline oko Dvorca kralja Nikole, i kulturna infrastruktura u ruralnim i industrijskim oblastima namijenjena decentralizaciji kulturnih sadržaja, dok Radio televizija Nikšić planira da izgradi reprezentativan filmski studio.
Tim koji je radio na izradi aplikacije uključuje osim mene i Nemanju Popovića, Luciju Strunjaš, Aljošu Matovića i Darka Aleksića, uz stalnu ekspertsku pomoć Vuka Radulovića i Sare Vuletić koji su nam prenijeli iskustva Novog Sada. Osim toga, sarađivali smo sa najvažnijim međunarodnim ekspertima za EPK projekte poput Beatriz Garsije i Krisa Boldvina, i mrežom prijatelja i kolega iz drugih Evropskih prestonica kulture i kreativnih gradova koji su sa nama članovi Culture Next mreže. Na odbrani u Briselu smo osim podrške ministarke Tamare Vujović i gradonačelnika Marka Kovačevića imali ogromnu pomoć ljudi koji su od početka sarađivali sa timom i dali značajan doprinos u pripremi aplikacije – savjetnika gradonačelnika za kulturu, turizam i vjerska pitanja Miljana Mijuškovića, Nataše Krivokapić (UCG), Anđele Nikčević (IPC Tehnopolis) i umjetnice Nine Rakojević.
Dobijanje EPK titule uzrokovalo je pravu euforiju u gradu, i veliku medijsku vidljivost na nacionalnom nivou. Zbog toga, u sijenci je ostala još jedna zaista važna titula – Titula UNESCO grada muzike koju je Nikšić dobio svega nekoliko dana kasnije postajući dio mreže 408 kreativnih UNESCO gradova širom svijeta. Aplikaciju za UNESCO grad muzike realizovala je takođe kancelarija Nikšić 2030, i ove dvije titule će biti komplementarne i u narednim godinama pozicionirati snažno Nikšić na kulturnoj mapi Evrope, ali i čitavog svijeta.
Autor: Mato Uljarević
Ovaj tekst objavljen je u 17. broju časopisa Eurokaz.