Predlog ekološke mreže Natura 2000, koji je usvojila Vlada Crne Gore, predstavlja jednu od ključnih obaveza u pregovorima sa Evropskom unijom u okviru Poglavlja 27. Ako ga potvrdi Evropska komisija, više od 44% teritorije države postaće dio najveće evropske mreže za zaštitu prirode, koja istovremeno štiti biodiverzitet i omogućava održivi razvoj lokalnih zajednica.
Medvjed, kudravi pelikan, morske livade posidonije i stotine drugih biljnih i životinjskih vrsta uskoro bi mogli dobiti svoje mjesto u najvećoj evropskoj mreži za zaštitu prirode. Njihova staništa našla su se u predlogu ekološke mreže Natura 2000, koji je nedavno usvojila Vlada Crne Gore, čime je napravljen jedan od najvažnijih koraka u pregovorima sa Evropskom unijom u okviru Poglavlja 27 – Životna sredina i klimatske promjene. Konačnu riječ o Vladinom predlogu daće Evropska komisija.
Iza naziva, koji građanima često zvuči komplikovano i administrativno, krije se sistem koji istovremeno štiti najvrednija prirodna područja Evrope i omogućava njihov održivi razvoj. Upravo zato stručnjaci poručuju da Natura 2000 nije mreža zabrana, već mreža mogućnosti – za očuvanje biodiverziteta, razvoj lokalnih zajednica i korišćenje evropskih fondova.
Iz Ministarstva ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera saopštili su da je predlogom područja ekološke mreže, odnosno Natura 2000 mreže, obuhvaćeno 58 područja od značaja za Zajednicu i 32 područja posebne zaštite za ptice u kopnenom dijelu. Kada je riječ o moru, predloženo je sedam područja od značaja za Zajednicu. Iz tog resora objasnili su da ta područja obuhvataju 50,9% kopna i 7,06% mora, odnosno 44,15% ukupne teritorije Crne Gore. Neka su već nacionalno zaštićena, poput svih nacionalnih parkova, Parka prirode “Piva” i Spomenika prirode “Kanjon Cijevna”, ali i onih koja do sada nisu bila pod nacionalnom zaštitom, poput Nikšićkog polja, Ćemovskog polja i Rumije.
„Uspostavljanje ekološke mreže, odnosno Natura 2000 mreže, predstavlja ključnu obavezu Crne Gore u procesu pristupanja Evropskoj uniji, definisanu kroz završno mjerilo 5 u okviru Poglavlja 27 – Životna sredina i klimatske promjene“, kazali su u Ministarstvu ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera.
Naglasili su da se Natura 2000 mreža uspostavlja po ulasku u Evropsku uniju, da je ovaj korak od velikog značaja za adekvatnu zaštitu staništa i vrsta koje su prepoznate kao važne na evropskom nivou, te da Crna Gora time dobija još jedan sistem dodatnog očuvanja prirodnih vrijednosti.
Da je uspostavljanje mreže Natura 2000 jedna od najvažnijih obaveza u okviru Poglavlja 27 i ključni pokazatelj spremnosti Crne Gore da primijeni pravnu tekovinu Evropske unije u oblasti zaštite prirode, potvrdili su nam i u Delegaciji Evropske unije u Podgorici.
„To nije samo tehnički zahtjev, već i dokaz kapaciteta države da štiti biodiverzitet u skladu sa evropskim standardima. Natura 2000 je kamen temeljac politike EU u oblasti zaštite prirode i ima ključnu ulogu u očuvanju najvrednijih staništa i vrsta u Evropi. Nakon što je Vlada usvojila Informaciju o predlogu ekološke mreže Natura 2000 u Crnoj Gori, država je ostvarila važnu prekretnicu u procesu pristupanja i ulazi u narednu fazu postupka uspostavljanja mreže Natura 2000“, istakli su iz Delegacije Evropske unije u Crnoj Gori.
Usvajanje prijedloga područja ekološke mreže Natura 2000 nije samo važan korak na putu ka članstvu u Evropskoj uniji, već odluka koja određuje kako želimo da razvijamo Crnu Goru u decenijama koje dolaze, poruka je i nevladinog sektora. Centar za zaštitu i proučavanje ptica (CZIP) istakao je da Natura 2000 nije mreža zabrana, već okvir koji omogućava da se priroda sačuva uz razvoj održivog turizma, poljoprivrede i šumarstva.
„Posebno je važna za stanovnike ruralnih područja, kojima otvara nove mogućnosti za razvoj zasnovan na očuvanoj prirodi, održivim praksama i korišćenju evropskih fondova. Upravo zato Natura 2000 predstavlja razvojnu šansu za Crnu Goru – model u kojem priroda nije prepreka razvoju, već njegov najvredniji resurs. Upravo oni treba da budu među prvima koji će dobiti jasne, tačne i pravovremene informacije o tome šta Natura 2000 donosi, koje mogućnosti otvara i na koji način će se sprovoditi“, podvukli su u CZIP-u.
I nadležno Ministarstvo potcrtalo je da Natura 2000 područja posebno uključuju aspekt čovjeka.
„Naime, bez nekih aktivnosti čovjeka, poput održavanja poljoprivrednog zemljišta ili bavljenja stočarstvom, prisustvo vrsta i reprezentativnost staništa mogu se promijeniti. Dakle, ako se poljoprivredno zemljište nalazi u Natura 2000 području, to može značiti i isplatu određenih subvencija. Da li će se neka aktivnost moći sprovesti u području Natura 2000 mreže pokazaće ocjena prihvatljivosti, što je postupak koji na kraju utvrđuje koliki je uticaj na stanište ili vrstu koja se štiti na tom lokalitetu. Ukoliko je uticaj neznatan, aktivnost može biti odobrena. Dakle, u pitanju su pojedinačne procjene“, precizirali su iz Ministarstva ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera.
Izvršna direktorica NVO Green Home Azra Vuković ocijenila je da sama činjenica da je predloženo da mreža Natura 2000 pokrije 44 odsto površine Crne Gore govori u prilog tome da se radi o, sa aspekta biodiverziteta, izuzetno vrijednoj zemlji. Iako zadovoljna učinjenim, Vuković je upozorila da treba adekvatno, jasno i precizno definisati način upravljanja zaštićenim staništima.
„Neka staništa su samo na teritoriji lokalnih samouprava, a u nekim lokalnim samoupravama uopšte nemamo upravljače zaštićenih područja niti druga zaštićena područja. Tako da tu postoji cijeli niz otvorenih pitanja koja treba definisati i na kojima treba raditi u periodu koji je pred nama“, navela je Vuković.
U Ministarstvu ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera kazali su nam da rade na pripremi okvira za upravljanje mrežom Natura 2000.
„Rad na ovoj aktivnosti je olakšan saznanjem o prostornom obuhvatu predložene mreže Natura 2000, za koju uzimamo u obzir mogućnost modifikovanja nakon komentara Evropske komisije. U pitanju je složen i veoma važan proces jer od uspostavljanja adekvatnog okvira, odnosno sistema upravljanja, zavisi očuvanje ovih vrijednih područja“, rekli su u tom resoru.
I Evropska unija očekuje kontinuirane napore u jačanju institucija kako bi se obezbijedilo efikasno upravljanje i zaštita tih područja.
„Jednako važno je održavanje inkluzivnog dijaloga sa lokalnim zajednicama, civilnim društvom, korisnicima zemljišta i drugim akterima, budući da će široko razumijevanje i podrška javnosti biti od ključnog značaja za dugoročni uspjeh mreže“, kazali su u Delegaciji EU.
Istakli su da je Evropska unija dugogodišnji partner Crne Gore u podršci pripremama za Natura 2000 kroz IPA projekte usmjerene na mapiranje biodiverziteta, naučna istraživanja, jačanje institucija i usklađivanje sa pravnom tekovinom EU u oblasti životne sredine.
„Kako proces sada prelazi iz faze određivanja u fazu ocjene predložene mreže i njene buduće implementacije, EU ostaje posvećena pružanju podrške Crnoj Gori u okviru Poglavlja 27. Nastavak saradnje biće usmjeren na jačanje institucionalnih kapaciteta, razvoj efikasnih sistema upravljanja i obezbjeđivanje dugoročne zaštite Natura 2000 područja. Buduća podrška će se nastaviti u skladu sa pristupnim prioritetima Crne Gore i dostupnim instrumentima finansiranja EU“, zaključili su u Delegaciji Evropske unije u Podgorici.
Autorka: Bojana Milićević, novinarka Radija Crne Gore
Ovaj tekst objavljen je u 18. broju časopisa Eurokaz.