- Republika Kipar jedna je od najmanjih država članica EU po broju stanovnika. Kako se u praksi doživljava “glas male zemlje” unutar institucija Evropske unije? Da li veličina države ograničava njen uticaj ili ponekad može čak olakšati funkcionisanje u okviru sistema EU?
Kipar možda jeste jedna od manjih država članica EU po broju stanovnika, ali unutar Unije svaka država članica ima i prava i obaveze. U praksi to znači da je svaki glas važan i da manje zemlje poput Kipra imaju aktivnu ulogu u oblikovanju evropskih politika i odluka. U institucionalnom okviru EU, uticaj se ne određuje isključivo veličinom, već kredibilitetom, stručnošću i sposobnošću da se grade sinergije i konsenzus.
Manje države mogu imati i određene prednosti, budući da su njihove administracije često fleksibilnije i sposobne da se brzo prilagode. Pored toga, manje države članice redovno nastupaju kao graditelji povjerenja i nepristrasni posrednici u pregovorima, i često razvijaju kulturu dijaloga i izgradnje konsenzusa, što zapravo može postati prednost u evropskom procesu donošenja odluka. Imamo mnogo primjera manjih država članica koje su dosljedno pokazivale konstruktivno angažovanje i posvećenost evropskim vrijednostima.
Trenutno predsjedavanje Kipra Savjetom EU jasno pokazuje da i manja država članica može uspješno voditi složene evropske rasprave, poput one o sljedećem višegodišnjem budžetu EU, te značajno doprinijeti strateškom usmjerenju Unije. Nedavni dogovor postignut pod kiparskim predsjedavanjem o uspostavljanju ad hoc radne grupe za izradu Ugovora o pristupanju Crne Gore takođe je konkretan primjer ove konstruktivne uloge.
- Od 1. januara Kipar predsjedava Evropskom unijom. Koliko je ovo izazovno za malu državu i koliko je to ojačalo vidljivost Kipra i njegovu ulogu na evropskoj i međunarodnoj sceni?
Predsjedavanje Savjetom Evropske unije predstavlja istovremeno veliku odgovornost i značajnu priliku za svaku državu članicu, a naročito za manju zemlju poput Kipra sa ograničenim administrativnim resursima. To zahtijeva obimne pripreme, administrativnu koordinaciju i aktivno diplomatsko angažovanje u širokom spektru oblasti politika.
Istovremeno, predsjedavanje značajno unapređuje vidljivost i međunarodni profil zemlje. Ono omogućava zemlji koja predsjedava da pokaže svoje institucionalne kapacitete i sposobnost da doprinese oblikovanju evropske agende. Kroz predsjedavanje, Kipar je ojačao svoju ulogu pouzdanog i konstruktivnog evropskog partnera, naglašavajući pri tom pitanja od posebnog značaja, uključujući stabilnost u istočnom Mediteranu, upravljanje migracijama i proširenje EU.
Kada govorimo o proširenju, evropska perspektiva Zapadnog Balkana predstavlja ključni prioritet predsjedavanja Kipra, u okviru kojeg su do sada sazvane dvije međuvladine konferencije sa Crnom Gorom. Naročito nam je bilo zadovoljstvo da nedavno na Kipru ugostimo predsjednika Milatovića, kada je tokom razgovora ponovo potvrđen odličan odnos između naših dviju država, kao i snažna podrška evropskom putu Crne Gore.
Napredak postignut u pogledu uspostavljanja ad hoc radne grupe za Ugovor o pristupanju Crne Gore šalje veoma pozitivnu političku poruku i odražava posvećenost predsjedavanja očuvanju kredibilnog i na zaslugama zasnovanog procesa proširenja.
- Jedan od prioriteta predsjedavanja Kipra Evropskom unijom jeste politika proširenja. Zašto je pristupanje novih država važno za EU?
Proširenje EU predstavlja jednu od najuspješnijih strateških politika i instrumenata meke moći Unije. Ono nije samo tehnički proces. Podstiče mir, stabilnost, demokratiju i prosperitet širom evropskog kontinenta. Zemlje koje teže članstvu u EU sprovode značajne reforme, prvenstveno u oblastima vladavine prava, demokratskog upravljanja, ljudskih prava i ekonomskog razvoja.
Istovremeno, proširenje je proces zasnovan na zaslugama. Zemlje kandidati moraju u potpunosti ispuniti tražene kriterijume i pokazati trajnu posvećenost evropskim vrijednostima i reformama. Kipar snažno podržava evropsku perspektivu Zapadnog Balkana i vjeruje da proces proširenja ostaje moćan instrument pozitivne transformacije. Snažno podržavamo evropsku perspektivu Crne Gore i prepoznajemo značajan napredak koji je zemlja ostvarila. Crna Gora se pozicionirala kao najnaprednija kandidatska država u procesu pristupanja, a nedavni razvoj događaja tokom kiparskog predsjedavanja predstavlja još jedan ohrabrujući korak naprijed. Održavanje reformskog zamaha i postizanje konkretnih, mjerljivih i nepovratnih rezultata biće od ključnog značaja za uspješan završetak procesa pristupanja.
- Kako Kipar balansira između očuvanja nacionalnog identiteta, jezika, kulturne prepoznatljivosti i pripadnosti kolektivnom evropskom identitetu? Da li mislite da taj osjećaj identiteta u Uniji postaje jači?
Evropski identitet i nacionalni identitet nijesu međusobno isključivi; zapravo oni se uzajamno dopunjuju. Evropska unija je izgrađena upravo na načelu ,,ujedinjeni u različitosti“. Kipar ostaje duboko ponosan na svoju istoriju, tradiciju, i kulturno nasljeđe, dok istovremeno prihvata svoj evropski identitet. Svaka država članica doprinosi svojim jezikom, kulturom, istorijom i tradicijom širem evropskom mozaiku.
Članstvo u EU zapravo jača svijest o našoj nacionalnoj prepoznatljivosti jer Unija podstiče kulturnu raznolikost i štiti lingvističko i kulturno nasljeđe. Vjerujem da je evropski identitet postepeno ojačao, pogotovo među mlađim generacijama koje studiraju, rade i putuju slobodnije kroz Evropu. Programi kao što je Erasmus+ pomogli su u stvaranju pravog osjećaja pripadanja zajedničkom evropskom prostoru, uz poštovanje nacionalnih različitosti.
- Iz perspektive Kipra, koje su bile najopipljivije ekonomske koristi članstva u Evropskoj uniji – naročito u pogledu životnog standarda građana, ulaganja, tržišta rada, i razvoja privatnog sektora?
Članstvo u Evropskoj uniji donijelo je značajne ekonomske koristi Kipru. Doprinijelo je ekonomskom razvoju, povećalo povjerenje investitora i poboljšalo regulatorne standarde. Pristup jedinstvenom tržištu proširio je mogućnosti za kiparska preduzeća i ojačao konkurentnost naše ekonomije.
Finansijski instrumenti EU znatno su podržali digitalnu transformaciju, obrazovanje, infrastrukturu, zaštitu životne sredine i regionalni razvoj. Građani su imali koristi zbog poboljšanja životnog standarda, snažnije zaštite potrošača i više mogućnosti za zapošljavanje. Kiparska preduzeća, naročito mala i srednja preduzeća, imala su koristi od olakšanog pristupa tržištu, finansijskih instrumenata, programa inovacija i prekograničnih poslovnih prilika.
Istovremeno, članstvo u eurozoni poboljšalo je finansijsku stabilnost i olakšalo trgovinu i ulaganja.
- Kako privredna društva i građani Kipra danas koriste prednosti jedinstvenog evropskog tržišta? Da li su manje ekonomije ravnopravne sa većim u datom okviru?
Evropsko jedinstveno tržište pruža ogromne mogućnosti za preduzeća i građane podjednako. Kiparska privredna društva mogu slobodno da trguju unutar EU, pristupaju tržištu koje ima stotine miliona potrošača, i učestvuju u evropskim lancima snadbijevanja i investicionim programima. Za malu ekonomiju kao što je Kipar, pristup tržištu ove veličine je od naročite vrijednosti. Njime se omogućava preduzećima da prevaziđu ograničenja malog domaćeg tržišta i podstiče inovaciju i konkurentnost.
Za građane, jedinstveno tržište znači slobodu kretanja, mogućnosti zapošljavanja širom Evrope, priznavanje kvalifikacija i snažnija potrošačka prava. Takođe podstiče turizam, obrazovanje i preduzetništvo.
Jedinstveno tržište je osmišljeno tako da obezbijedi lojalnu konkurenciju i jednak pristup. Manje ekonomije mogu ostvariti značajne pogodnosti, pogotovo u sektorima u kojima posjeduju specijalizovanu stručnost, fleksibilnost ili strateške geografske prednosti. Kipar je uspješno razvio sektore kao što su brodski transport, turizam, finansijske usluge i tehnologija, upravo unutar ovog evropskog okvira.
- Članstvo u EU donosi nove prilike, naročito za mlade ljude. Nastaju veće mogućnosti za studiranje i zapošljavanje, kako u zemlji, tako i u inostranstvu. Da li je članstvo Kipra u EU dovelo do toga da mladi češće napuštaju zemlju u potrazi za boljim poslovnim mogućnostima ili je to doprinijelo poboljšanju životnog standarda i time podstaklo mlade da ostanu u svojoj zemlji?
Članstvo u EU nesumnjivo je otvorilo širi spektar mogućnosti za mlade Kiprane. Programi kao što je Erasmus+ omogućili su studentima da studiraju u inostranstvu, steknu međunarodno iskustvo i razviju korisne vještine i mreže.
Kao i druge evropske zemlje, Kipar je prolazio kroz periode tokom kojih su mladi stručnjaci tražili prilike u inostranstvu, naročito tokom ekonomskih poteškoća. Međutim, ovu mobilnost ne treba posmatrati kao isključivo negativnu pojavu. Mnogi mladi se na kraju vraćaju sa većim iskustvom, znanjem i međunarodnim perspektivama koje doprinose jačanju kiparske ekonomije i društva.
Važno je istaći da je članstvo u EU doprinijelo i poboljšanju ekonomskih uslova i otvaranju novih profesionalnih prilika u samom Kipru. Razvoj novih sektora kao što su tehnologija, inovacije, istraživanja i usluge stvorio je privlačne prilike za mlade stručnjake u zemlji. Izazov za sve evropske zemlje danas nije da spriječe mobilnost, već da stvore uslove kojima bi se mladim ljudima omogućilo da, ako to žele, svoju budućnost grade u sopstvenoj zemlji.
- Bezbjednost granica i borba protiv ilegalnih migracija nalaze se među glavnim prioritetima kiparskog predsjedavanja Evropskom unijom. Da li otvorene granice unutar EU mogu dovesti do povećanog priliva migranata? Da li je članstvo u EU uticalo na način upravljanja migracionim tokovima?
Migracija predstavlja jedan od najsloženijih izazova sa kojima se Evropa danas suočava i koji zahtijeva snažno i djelotvorno upravljanje vanjskim granicama EU. Stoga, migraciona politika mora biti zasnovana na kolektivnom pristupu, u duhu zajedničke odgovornosti svih država članica.
Za Kipar, koji se suočava sa posebnim geografskim i političkim pritiscima, djelotvorno upravljanje migracijama od izuzetne je važnosti. Članstvo u EU ojačalo je našu sposobnost da se suočimo sa ovim izazovima kroz intenzivniju saradnju, pristup evropskim mehanizmima i agencijama i koordinisane političke okvire. Kao država članica na vanjskoj granici u naročito osjetljivom regionu, Kipar jako dobro razumije ove izazove. Tokom našeg predsjedavanja, radili smo na promociji sveobuhvatnih evropskih rješenja kojima se jačaju vanjske granice, suzbijaju mreže krijumčarenja, poboljšavaju postupci vraćanja i otklanjaju glavni uzroci nedozvoljenih migracija.
- Na osnovu iskustva Kipra, koja bi se poruka mogla izdvojiti kao najvažnija za Crnu Goru kao najnapredniju kandidatkinju za članstvo u EU, naročito u pogledu dugoročnih koristi za građane?
Iskustvo Kipra jasno ukazuje na to da članstvo u EU može da ojača demokratske institucije, poboljša ekonomske prilike, poveća pravnu sigurnost i stvori bolje perspektive za mlade i preduzeća.
Najvažnija poruka za Crnu Goru jeste da je članstvo u EU, u suštini, investicija u budućnost njenih građana i da se, u krajnjoj liniji, odnosi na poboljšanje njihovog svakodnevnog života. Sam proces pristupanja podstiče reforme kojima se jačaju institucije, poboljšava upravljanje, jača vladavina prava i stvaraju bolje ekonomske prilike. U osnovi, riječ je o dugoročnoj investiciji u kvalitet života, stabilnost i prosperitet njenih građana.
Crna Gora, kao najnaprednija zemlja kandidatkinja, ima priliku ne samo da uspješno završi ovaj proces, već i da doprinese jačanju povjerenja u evropsku budućnost cijelog Zapadnog Balkana. Pristupanje EU ne treba posmatrati kao „završetak procesa“, već kao početak novog poglavlja u kojem nova država članica u potpunosti učestvuje u oblikovanju budućnosti Evrope, uz očuvanje sopstvenog identiteta.
Intervju je realizovan je u okviru kampanje „Otvoreno o EU“, koju sprovodi Ministarstvo evropskih poslova uz podršku EU projekta EU4ME.