Dan Evrope u Crnoj Gori već godinama prevazilazi okvir jednog datuma i jedne centralne proslave. Tokom maja obilježava se u svim opštinama, kroz programe koji okupljaju lokalne zajednice, škole, ustanove kulture i različite stvaraoce. Svaka sredina priču o Evropi ispriča na svoj način, ali sa istom idejom – da se zajedništvo, dijalog i međusobno razumijevanje najbolje grade kroz kulturu, obrazovanje i zajedničko stvaranje.
Proslavom „Crna Gora slavi Dan Evrope“, Ministarstvo evropskih poslova je, uz podršku Delegacije Evropske unije u Crnoj Gori kroz projekat EU4ME, zajedno sa opštinama, školama i ustanovama kulture organizovalo programe u sedam gradova. Koncept je bio zajednički, ali nijedna proslava nije ličila na drugu. Herceg Novi govorio je jezikom umjetnosti, Andrijevica dječje igre i muzike, Cetinje istorije i kulture, Kotor književnosti, Tuzi dijaloga, a Gusinje i Plav pripadnosti lokalnoj zajednici. Zajedničko im je bilo to što su glavnu riječ vodili mladi, dajući evropskim vrijednostima vlastiti glas i lokalni izraz.
U Herceg Novom ta priča počela je umjetnošću. Učenici Srednje mješovite škole „Ivan Goran Kovačić“ u programu „Mogu sam, ali ne moram“ pokazali su kako muzika, drama i likovni izraz mogu govoriti o solidarnosti uvjerljivije od velikih riječi. Segment inspirisan mjuziklom Kosa unio je energiju slobode i zajedništva, dok je izložba „Ruke“ tišim jezikom govorila o prijateljstvu, podršci i ljudskoj bliskosti. Sve zajedno djelovalo je kao podsjetnik da umjetnost najviše znači onda kada postane prostor u kojem se ljudi prepoznaju.
Iz Herceg Novog evropska priča nastavila se na sjeveru, u Andrijevici, gdje je dobila vedrinu dječjeg pogleda na svijet. Program „Evropa u mom dvorištu“ pokazao je da evropske vrijednosti ne počinju u institucijama, već u zajednici. Kroz muziku, recitacije, glumu i ples učenici osnovnih škola govorili su o prijateljstvu, slobodi i razumijevanju bez potrebe da te pojmove objašnjavaju. Posebnu simboliku nosilo je izvođenje pjesme „Volim te“ na više evropskih jezika – jednostavna poruka koja je pokazala da različiti jezici mogu prenijeti isto osjećanje, dok je odlomak iz Gorskog vijenca prirodno povezao evropski okvir sa domaćim kulturnim nasljeđem.
Na Cetinju je obilježavanje dobilo nešto svečaniji ton, što nije iznenađenje za grad u kojem evropska diplomatija ima posebno mjesto u istoriji Crne Gore. Program su oblikovali učenici gimnazije, srednjih umjetničkih škola i Muzičke škole „Savo Popović“, spajajući muziku, recitacije i scenski izraz u priču o slobodi, jednakosti, solidarnosti i toleranciji. Izvođenje „Ode radosti“, u kojem su mladi simbolično predstavili države članice Evropske unije i evropski put Crne Gore, bilo je prirodan vrhunac večeri – ne kao formalni čin, već kao zajednički nastup generacije koja evropski prostor doživljava kao svoj.
Ako je Cetinje govorilo kroz istoriju i simboliku, Kotor je evropske vrijednosti pronašao u književnosti. Gimnazijalci su kroz predstavu „Čitanje Malog princa – sada i ovdje“ pokazali koliko jedno djelo napisano prije više od osam decenija i dalje govori savremenim generacijama. Njihovo čitanje nije bilo samo pozorišna interpretacija, već razgovor o odgovornosti, prijateljstvu i empatiji – vrijednostima koje ostaju jednako važne bez obzira na vrijeme ili granice.
U Tuzima je zajednički koncept dobio sasvim drugačiju formu. Program „Mostovi, a ne zidovi“ stavio je u prvi plan međusobno razumijevanje i bogatstvo različitosti. Mladi su kroz umjetničke nastupe i razgovore pokazali da zajednica ne nastaje uprkos razlikama, već upravo zahvaljujući njima. Umjesto velikih poruka, ostala je jednostavna slika ljudi koji razgovaraju, sarađuju i grade povjerenje.
Evropska priča završena je u Gusinju i Plavu, simbolično pod nazivom „Od Gusinja i Plava do Brisela – naša evropska priča“. Upravo je taj naziv možda najbolje sažeo cijeli koncept obilježavanja. Umjesto da se evropske integracije posmatraju kao nešto udaljeno, program je pokazao da one počinju u lokalnoj zajednici – kroz obrazovanje, kulturu i prilike koje mladima omogućavaju da ostanu povezani sa svojim krajem, a istovremeno budu dio šire evropske zajednice.
Posmatrani zajedno, ovi programi nijesu bili niz odvojenih proslava, već jedno zajedničko obilježavanje ispričano različitim lokalnim jezicima. Iza svakog nastupa, predstave, izložbe ili pjesme stajala je saradnja Ministarstva evropskih poslova, projekata EU4ME, lokalnih samouprava, škola i ustanova kulture, ali prije svega učenika i njihovih nastavnika, koji su zajednički osmislili način da evropske vrijednosti prevedu u vlastito iskustvo.
Možda je upravo to najveća vrijednost ovogodišnjeg Mjeseca Evrope. Nije pokušavao da definiše šta Evropa jeste, već je pokazao kako je mladi vide i doživljavaju kroz muziku, pozorište, književnost i umjetnost. A tada evropske vrijednosti prestaju da budu tema i postaju dio svakodnevnog života – onako kako i treba da budu.
Autorka: Ana Palibrk, Projekat EU4ME
Ovaj tekst objavljen je u 18. broju časopisa Eurokaz.